आर्थिक नियोजनासाठी चांगला क्रेडिट स्कोअर आजच्या काळात अत्यंत महत्त्वाचा बनला आहे. घर, कार किंवा वैयक्तिक कर्ज (पर्सनल लोन) घेण्यासाठी बँका सर्वप्रथम अर्जदाराचा क्रेडिट इतिहास आणि CIBIL स्कोअर तपासतात.
येत्या काळात या स्कोअरचे महत्त्व आणखी वाढणार आहे. कारण भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) 1 एप्रिल 2027 पासून नवीन Expected Credit Loss (ECL) फ्रेमवर्क लागू करणार आहे.
या बदलानंतर बँकांना कर्ज मंजूर करण्यापूर्वी संभाव्य जोखमीचे अधिक अचूक मूल्यांकन करावे लागणार आहे. तज्ज्ञांच्या मते नवीन नियम लागू झाल्यानंतर कमी CIBIL स्कोअर असलेल्या लोकांसाठी कर्ज मिळवणे पूर्वीपेक्षा अधिक कठीण होऊ शकते. अशा परिस्थितीत ज्या व्यक्तींचा CIBIL स्कोअर 730 पेक्षा कमी आहे, त्यांनी आतापासूनच आपली क्रेडिट प्रोफाइल सुधारण्यावर भर द्यायला हवा. वेळेवर हप्ते भरणे आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये शिस्त ठेवणे भविष्यात कर्ज मंजुरीची शक्यता वाढवू शकते.
RBI चे नवीन ECL फ्रेमवर्क म्हणजे काय?
सध्या बँका एखादे कर्ज थकीत होण्याची किंवा अनुत्पादित मालमत्ता (NPA) बनण्याची शक्यता वाढल्यानंतरच त्यासाठी तरतूद (Provision) करतात. मात्र ECL फ्रेमवर्क अंतर्गत बँकांना संभाव्य नुकसानाचा अंदाज आधीच घेऊन त्यासाठी निधी राखून ठेवावा लागणार आहे. म्हणजेच भविष्यातील जोखीम लक्षात घेऊन बँका त्यांच्या संपूर्ण कर्ज पोर्टफोलिओचे विश्लेषण करतील.
या प्रणालीचा उद्देश भारतीय बँकिंग व्यवस्था अधिक मजबूत आणि सुरक्षित बनवणे हा आहे. यामुळे संभाव्य कर्जबुडव्यांची ओळख बँकांना आधीच पटू शकते. मात्र यामुळे बँकांचा खर्च वाढण्याची शक्यता आहे. परिणामी कर्ज मंजूर करताना बँका पूर्वीपेक्षा अधिक सावध भूमिका घेऊ शकतात.
कमी CIBIL स्कोअर असलेल्यांवर काय परिणाम होईल?
नवीन नियम लागू झाल्यानंतर कमी क्रेडिट स्कोअर असलेल्या ग्राहकांना बँका अधिक जोखमीचे मानू शकतात. अशा ग्राहकांच्या कर्ज अर्जांची अधिक सखोल तपासणी केली जाऊ शकते. काही प्रकरणांमध्ये त्यांना जास्त व्याजदर भरावा लागू शकतो. तसेच अतिरिक्त कागदपत्रे, हमीदार किंवा अतिरिक्त सुरक्षा देण्याची आवश्यकता भासू शकते. याचा सर्वाधिक परिणाम गृहकर्ज, वाहन कर्ज आणि शैक्षणिक कर्ज घेणाऱ्यांवर होण्याची शक्यता आहे.
दुसरीकडे ज्या ग्राहकांचा CIBIL स्कोअर 730 किंवा त्यापेक्षा जास्त आहे, त्यांना कर्ज मंजुरी तुलनेने अधिक सहज मिळू शकते. चांगला क्रेडिट इतिहास असलेल्या ग्राहकांना कमी व्याजदर आणि अधिक चांगले कर्ज पर्याय उपलब्ध होण्याची शक्यता असते.
CIBIL स्कोअर सुधारण्यासाठी काय करावे?
जर तुमचा CIBIL स्कोअर कमी असेल, तर तो सुधारण्यासाठी आतापासूनच प्रयत्न सुरू करणे आवश्यक आहे. सर्वप्रथम कर्जाचे हप्ते (EMI) आणि क्रेडिट कार्डची बिले वेळेवर भरण्याची सवय लावा. कोणत्याही प्रकारचा उशीर टाळा, कारण त्याचा थेट परिणाम क्रेडिट स्कोअरवर होतो.
क्रेडिट कार्डची उपलब्ध मर्यादा (Credit Limit) सतत मोठ्या प्रमाणात वापरणे टाळा. जास्त कर्ज वापरल्यासही स्कोअरवर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे कर्जाचा वापर संतुलित ठेवणे महत्त्वाचे आहे. याशिवाय एकाच वेळी अनेक कर्जे किंवा क्रेडिट कार्डसाठी अर्ज करणे टाळावे. वारंवार कर्जासाठी अर्ज केल्यास बँकांच्या नजरेत जोखीम वाढल्याचे संकेत जाऊ शकतात.