आजच्या डिजिटल युगात पर्सनल लोन (वैयक्तिक कर्ज) घेणे अत्यंत सोपे झाले आहे. अवघ्या काही मिनिटांत मोबाईल ॲप्सच्या माध्यमातून कागदपत्रे अपलोड करून इन्स्टंट लोन मिळवता येते.
विशेषतः नोकरदार आणि व्यावसायिक वर्गासाठी ही सुविधा खूपच फायदेशीर ठरत आहे.
मात्र, अनेकदा एक विचित्र परिस्थिती समोर येते; ग्राहकाचा क्रेडिट स्कोअर ७५० किंवा त्यापेक्षा जास्त म्हणजेच अगदी उत्तम असतो, तरीही त्याचा कर्जाचा अर्ज नाकारला जातो. स्कोअर चांगला असूनही लोन का मिळाले नाही? असा प्रश्न अनेकांना पडतो. तर, कर्ज देणाऱ्या कंपन्या किंवा बँका फक्त क्रेडिट स्कोअर पाहून निर्णय घेत नाहीत, तर त्यामागे इतरही अनेक महत्त्वाची आर्थिक कारणे असतात.
१. कर्जदाराचे मासिक उत्पन्न आणि आधीची कर्जे
बँका किंवा डिजिटल लेंडर्स कर्ज मंजूर करण्यापूर्वी ग्राहकाचे निव्वळ मासिक उत्पन्न तपासतात. नवीन कर्जाचा हप्ता आणि तुमच्यावर आधीच असलेल्या इतर कर्जांचे (उदा. होम लोन, कार लोन किंवा क्रेडिट कार्डचे बिल) हप्ते भरून तुमच्याकडे घरखर्चासाठी किती पैसे शिल्लक राहतात, याचा हिशोब केला जातो. जर तुमच्या उत्पन्नाचा मोठा हिस्सा आधीच्याच कर्जांमध्ये जात असेल, तर तुमची कर्ज फेडण्याची क्षमता कमी मानली जाते आणि अर्ज फेटाळला जाऊ शकतो.
२. नोकरी किंवा व्यवसायातील स्थिरता
केवळ मोठी सॅलरी असणे पुरेसे नसते, तर नोकरीमधील स्थिरता अत्यंत महत्त्वाची असते. एखाद्या नामांकित कंपनीत किंवा सरकारी नोकरीत दीर्घकाळ काम करणाऱ्या व्यक्तीला बँका ‘कमी जोखीम असलेला ग्राहक’ मानतात. याउलट, सतत नोकऱ्या बदलणारे, नवीन स्टार्टअप्समध्ये काम करणारे किंवा कंत्राटी पद्धतीवर असलेल्या कर्मचाऱ्यांच्या बाबतीत बँक कमालीची सतर्कता बाळगते.
३. ‘क्रेडिट हिस्ट्री’ मजबूत नसणे
अनेकदा ग्राहकाचा क्रेडिट स्कोअर आकड्यांमध्ये चांगला दिसतो (उदा. ७५०+), पण त्याची ‘क्रेडिट हिस्ट्री’ (कधी आणि किती कर्जे घेतली व फेडली याचा इतिहास) खूप लहान किंवा मर्यादित असते. जर तुम्ही यापूर्वी कधीही मोठे कर्ज घेतले नसेल किंवा क्रेडिट कार्डचा अत्यंत कमी वापर केला असेल, तर बँकेकडे तुमच्या आर्थिक वर्तनाचा पुरेसा डेटा उपलब्ध नसतो. मजबूत ट्रॅक रेकॉर्ड नसल्याने बँक जोखीम पत्करत नाही.
४. कमी वेळेत वारंवार कर्जासाठी अर्ज करणे
जेव्हा तुम्ही एखाद्या बँक किंवा लोन ॲपवर कर्जासाठी अर्ज करता, तेव्हा ती संस्था तुमची क्रेडिट रिपोर्ट तपासते. या प्रक्रियेला ‘हार्ड इन्क्वायरी’ म्हणतात. जर तुम्ही अत्यंत कमी कालावधीत अनेक बँकांमध्ये किंवा वेगवेगळ्या ॲप्सवर कर्जासाठी चौकशी किंवा अर्ज केले, तर तुमच्या रिपोर्टमध्ये तशा नोंदी होतात. यामुळे “हा ग्राहक आर्थिक अडचणीत आहे आणि त्याला पैशांची तातडीची गरज आहे,” असा नकारात्मक संदेश बँकांकडे जातो आणि कर्ज नाकारले जाते.
कर्ज अर्ज करण्यापूर्वी काय करावे?
क्रेडिट स्कोअर ७५० पेक्षा अधिक ठेवण्याचा प्रयत्न करा.
विद्यमान कर्जे आणि ईएमआयचे प्रमाण नियंत्रित ठेवा.
नोकरी किंवा व्यवसायातील स्थिरता राखा.
वारंवार कर्ज अर्ज करणे टाळा.
क्रेडिट कार्डची बिले वेळेवर भरा.
मजबूत क्रेडिट हिस्ट्री तयार करा.