देशातील घाऊक महागाई मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. सप्टेंबर 2026 मध्ये घाऊक मूल्य निर्देशांकावर आधारित महागाईचा दर 11.39 टक्क्यांवर पोहोचला. ऑगस्टमध्ये हा दर 9.92 टक्के होता.
म्हणजेच एका महिन्यात घाऊक महागाईत 1.47 टक्के अंकांची वाढ झाली आहे. खाद्यपदार्थ, इंधन, वीज तसेच कारखान्यांमध्ये तयार होणाऱ्या वस्तूंच्या किमती वाढल्याने ही तेजी आली आहे.
सरकारने बुधवारी जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार, सप्टेंबरमध्ये खाद्य महागाई 8.66 टक्क्यांवर पोहोचली. ऑगस्टमध्ये ती 7.05 टक्के होती. म्हणजेच अन्नधान्य आणि इतर खाद्य वस्तूंच्या किमती वाढण्याचा दबाव अधिक वाढला आहे.
इंधन आणि विजेच्या किमतीही वाढल्या
इंधन आणि वीज या गटातील घाऊक महागाई सप्टेंबरमध्ये 25.85 टक्के झाली. ऑगस्टमध्ये ती 22.93 टक्के होती. पेट्रोलियम उत्पादने, खनिज तेल, कच्चे तेल, नैसर्गिक वायू, कोळसा आणि लिग्नाइट यांच्या किमती वाढल्याचा यावर परिणाम झाला.
कारखान्यांमध्ये तयार होणाऱ्या वस्तूंच्या किमतीतही मोठी वाढ झाली. या गटातील महागाई सप्टेंबरमध्ये 9.76 टक्क्यांवर पोहोचली. ऑगस्टमध्ये ती 8.37 टक्के होती. सध्याच्या 2022-23 या मालिकेतील हा या गटाचा सर्वाधिक महागाई दर आहे.
धातू, रसायने आणि कपडे महागले
कारखान्यात तयार होणाऱ्या वस्तूंमध्ये बेस मेटल्सची महागाई ऑगस्टमधील 10.88 टक्क्यांवरून सप्टेंबरमध्ये 16.96 टक्क्यांवर गेली. रसायने आणि रासायनिक उत्पादनांची महागाई 14.30 टक्क्यांवरून 16.74 टक्के झाली.
कापड उत्पादनांची महागाई 12.63 टक्क्यांवरून 13.85 टक्के, तर रबर आणि प्लास्टिक उत्पादनांची महागाई 11.18 टक्क्यांवरून 13.47 टक्के झाली. विद्युत उपकरणांच्या किमतींची महागाईही 11.11 टक्क्यांवरून 11.93 टक्के झाली.
संगणक, इलेक्ट्रॉनिक आणि ऑप्टिकल उत्पादनांच्या किमतीतही वाढ झाली. ऑगस्टमध्ये या गटाच्या किमतीत 0.47 टक्क्यांची घट झाली होती. सप्टेंबरमध्ये मात्र या गटाची महागाई 4 टक्के राहिली.
खाद्यपदार्थांच्या किमतीतही मोठी वाढ
खाद्य वस्तूंची महागाई ऑगस्टमधील 5.67 टक्क्यांवरून सप्टेंबरमध्ये 8.14 टक्क्यांवर पोहोचली. त्यामुळे एकूण खाद्य महागाई वाढण्यास हातभार लागला. प्राथमिक वस्तूंची महागाईही ऑगस्टमधील 7.76 टक्क्यांवरून सप्टेंबरमध्ये 8.67 टक्के झाली.
या काळात गैर-खाद्य वस्तूंची महागाई मात्र 14.79 टक्क्यांवरून 10.28 टक्क्यांवर कमी झाली. खनिजांची महागाई 8.24 टक्क्यांवरून 9.51 टक्क्यांवर वाढली.
कारखान्यांमध्ये तयार होणाऱ्या खाद्य उत्पादनांची महागाई थोडी कमी झाली. ऑगस्टमधील 9.65 टक्क्यांवरून ती सप्टेंबरमध्ये 9.44 टक्के झाली.
सहा महिन्यांत थोक महागाई 9.85 टक्के
एप्रिल ते सप्टेंबर 2026 या सहा महिन्यांच्या काळात देशातील एकूण थोक महागाई 9.85 टक्के राहिली. गेल्या आर्थिक वर्षाच्या याच कालावधीत थोक किमतीत 0.20 टक्क्यांची घट झाली होती.
या सहा महिन्यांत इंधन आणि वीज गटातील महागाई 25.31 टक्के, तर कारखान्यात तयार होणाऱ्या वस्तूंची महागाई 8.08 टक्के राहिली. खाद्य निर्देशांकावर आधारित थोक महागाई 6.10 टक्के होती.
उत्पादन खर्च वाढल्याचे संकेत
सरकारने सप्टेंबरसाठी उत्पादन किंमत निर्देशांक म्हणजेच आउटपुट पीपीआयचे प्राथमिक आकडेही जाहीर केले आहेत. सर्व वस्तूंचा एकूण आउटपुट पीपीआय ऑगस्टमधील 110.8 वरून सप्टेंबरमध्ये 112.5 झाला.
कृषी, वने आणि मत्स्य व्यवसायाचा निर्देशांक 116.5 वरून 118.7 झाला. खाणकामाचा निर्देशांक 122.0 वरून 129.2 झाला. कारखान्यात तयार होणाऱ्या वस्तूंचा उत्पादन किंमत निर्देशांकही 109.7 वरून 111.0 झाला.
याशिवाय कारखान्यांना उत्पादनासाठी लागणाऱ्या कच्च्या मालाच्या खर्चाचा अंदाज देणारा इनपुट पीपीआय 104.2 वरून 106.1 झाला. यावरून कंपन्यांना वस्तू तयार करण्यासाठी लागणाऱ्या कच्च्या मालाचा आणि इतर वस्तूंचा खर्च वाढत असल्याचे दिसते.
RBIने नुकताच रेपो दर वाढवला
महागाईचा दबाव वाढत असतानाच भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या पतधोरण समितीने गेल्या आठवड्यात रेपो दरात 0.25 टक्के वाढ केली. त्यामुळे रेपो दर 5.50 टक्क्यांवर पोहोचला आहे.
थोक महागाईचा थेट परिणाम ग्राहकांच्या महागाईवर होईलच असे नाही. मात्र उत्पादन खर्च, कच्चा माल, इंधन आणि इतर वस्तू महागल्यास त्याचा काही परिणाम पुढे ग्राहकांना द्यावा लागू शकतो.
इक्राचा अंदाज काय?
इक्रा लिमिटेडचे प्रमुख अर्थशास्त्रज्ञ राहुल अग्रवाल यांच्या मते, आंतरराष्ट्रीय बाजारातील वस्तूंच्या वाढलेल्या किमतींचा परिणाम भारतातील थोक महागाईवर झाला आहे. सप्टेंबरमधील 11.39 टक्के महागाई ही सध्याच्या मालिकेतील सर्वाधिक पातळी असल्याचे त्यांनी सांगितले.
त्यांच्या मते, ऑगस्टच्या तुलनेत सप्टेंबरमध्ये झालेल्या वाढीत कारखान्यात तयार होणाऱ्या वस्तूंचा मोठा वाटा आहे. कच्च्या मालाचा आणि उत्पादनाचा खर्च वाढल्यामुळे तयार वस्तूंच्या किमतीही वाढत असल्याचे यातून दिसते.
सप्टेंबरमध्ये कोर थोक महागाई म्हणजे खाद्यपदार्थ आणि इंधन वगळून इतर वस्तूंची महागाई 9.8 टक्क्यांच्या विक्रमी पातळीवर पोहोचली. ऑगस्टमध्ये ती 8.1 टक्के होती.
इक्राच्या मते, अनियमित आणि कमी पावसामुळे कृषी उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे पुढील काळात खाद्य महागाईचा दबाव कायम राहू शकतो. ऑक्टोबरमध्ये खाद्य महागाई 9.5 ते 10 टक्क्यांपर्यंत जाऊ शकते, असा अंदाज इक्राने व्यक्त केला आहे.
तसेच ऑक्टोबरमध्ये एकूण थोक महागाई सुमारे 12 टक्क्यांपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता असल्याचे इक्राचे म्हणणे आहे. ऑक्टोबर ते डिसेंबर या चालू आर्थिक वर्षाच्या तिसऱ्या तिमाहीतही थोक महागाई दोन अंकी पातळीवर राहण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
सरकारने जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार, जुलैची अंतिम थोक महागाई 9.78 टक्के कायम ठेवण्यात आली आहे. सप्टेंबरचे आकडे प्राथमिक स्वरूपाचे आहेत. ऑक्टोबर 2026 ची थोक महागाईची आकडेवारी 16 नोव्हेंबरला जाहीर केली जाणार आहे.